Γιάννης Μπάρμπας
Η τριπλή βλάβη στο αποχετευτικό δίκτυο της Χαλκίδας δεν ήταν απλώς τεχνικό επεισόδιο. Από τη στιγμή που αστικά λύματα βγήκαν στους δρόμους και κατέληξαν στον Ευβοϊκό, το συμβάν μετατράπηκε σε υπόθεση πιθανής περιβαλλοντικής ρύπανσης, δημόσιας υγείας και θεσμικής ευθύνης.
Η περιβαλλοντική επιστήμη είναι σαφής: η απόρριψη υγρών
αποβλήτων μπορεί να επηρεάσει τη μικροβιολογική, φυσικοχημική και οικολογική
κατάσταση ενός υδατικού συστήματος. Η επισκευή του αγωγού δεν αποκαθιστά
αυτομάτως τον αποδέκτη. Απαιτούνται καταγραφή, περιορισμός της πηγής,
ειδοποίηση των αρχών, προστασία των πολιτών, δειγματοληψία, εργαστηριακός
έλεγχος, αξιολόγηση και, όπου απαιτείται, μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης.
Το ίδιο επιβάλλει το θεσμικό πλαίσιο. Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ,
ο ν. 3199/2003 και το Π.Δ. 51/2007 προστατεύουν τα επιφανειακά, μεταβατικά και
παράκτια ύδατα και επιβάλλουν την παρακολούθηση της οικολογικής και χημικής
τους κατάστασης.
Στη Χαλκίδα, επομένως, έπρεπε να ακολουθηθεί συγκεκριμένη
αλληλουχία:
1) Περιορισμός της εκροής και επίσημη καταγραφή
του συμβάντος.
Ο φορέας λειτουργίας του δικτύου όφειλε να απομονώσει τη βλάβη και, από τη
στιγμή που τα λύματα έφτασαν στη θάλασσα, το περιστατικό να καταγραφεί ως
πιθανό επεισόδιο θαλάσσιας ρύπανσης.
2) Άμεση ειδοποίηση των συναρμόδιων αρχών.
Το Κεντρικό Λιμεναρχείο Χαλκίδας, οι υπηρεσίες Περιβάλλοντος και Δημόσιας
Υγείας της Περιφέρειας και κάθε άλλη αρμόδια αρχή έπρεπε να ενημερωθούν χωρίς
καθυστέρηση.
3) Αυτοψία και άμεση δειγματοληψία.
Δείγματα έπρεπε να ληφθούν πριν η αραίωση και η διασπορά αλλοιώσουν την εικόνα,
στο σημείο εκροής και σε γειτονικές περιοχές, με έλεγχο μικροβιολογικών,
βιολογικών, φυσικοχημικών και, όπου απαιτείται, χημικών παραμέτρων.
4) Προληπτική προστασία των πολιτών.
Επειδή το περιστατικό συνέβη τον Αύγουστο, έπρεπε να αξιολογηθεί άμεσα αν
απαιτούνταν προσωρινή αποφυγή κολύμβησης ή άλλο προληπτικό μέτρο μέχρι να
υπάρξουν ασφαλή εργαστηριακά δεδομένα.
5) Εργαστηριακή αξιολόγηση και δημόσια
ενημέρωση.
Στα αστικά λύματα απαιτείται έλεγχος μικροβιολογικών δεικτών και οργανικού
φορτίου. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν αν έγιναν δειγματοληψίες, πού,
πότε, από ποιον και με ποια αποτελέσματα. Η απουσία μέτρησης δεν αποτελεί
τεκμήριο ασφάλειας, αποτελεί απουσία γνώσης.
6) Διερεύνηση των νεκρών ψαριών.
Η εμφάνισή τους στις Ροδιές την επόμενη ημέρα δεν μπορεί χωρίς στοιχεία ούτε να
αποδοθεί στα λύματα ούτε να θεωρηθεί άσχετη. Η χρονική εγγύτητα επέβαλλε
επιστημονική διερεύνηση.
7) Τεχνικός έλεγχος της τριπλής αστοχίας.
Μία βλάβη μπορεί να είναι ατύχημα. Τρεις σοβαρές βλάβες απαιτούν συνολικό
έλεγχο του δικτύου: ηλικία και υλικό αγωγών, ιστορικό θραύσεων, ευάλωτα σημεία,
προληπτική συντήρηση και δυνατότητα άμεσης απομόνωσης τμημάτων.
8) Περιβαλλοντική ευθύνη και αποτροπή
επανάληψης.
Αν προκύψει ζημιά, παράλειψη ή ευθύνη, πρέπει να ενεργοποιηθούν οι διαδικασίες
καταλογισμού και αποκατάστασης, σύμφωνα και με την αρχή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας «ο
ρυπαίνων πληρώνει».
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο αγωγός
επισκευάστηκε, αλλά αν καταγράφηκε επίσημα η εκροή στον Ευβοϊκό, ποιες αρχές
ειδοποιήθηκαν, αν έγινε αυτοψία και δειγματοληψία, τι έδειξαν οι αναλύσεις, αν
αξιολογήθηκε ο κίνδυνος για λουόμενους, αν διερευνήθηκαν τα νεκρά ψάρια και τι
μέτρα αποφασίστηκαν μετά την τριπλή αστοχία.
Η Χαλκίδα χρειάζεται πλήρη διοικητικό και επιστημονικό
φάκελο: αριθμούς πρωτοκόλλου, εκθέσεις αυτοψίας, στοιχεία δειγματοληψιών,
εργαστηριακά αποτελέσματα και αποφάσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.
Αν όλα αυτά έγιναν, να δημοσιοποιηθούν. Αν δεν έγιναν, τότε
το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το αποχετευτικό δίκτυο, αλλά την επάρκεια του ίδιου
του μηχανισμού προστασίας της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος.
Το ερώτημα δεν είναι αν σταμάτησε να τρέχει ο σωλήνας. Είναι αν, όταν τα λύματα έφτασαν στον Ευβοϊκό, λειτούργησε όπως όφειλε ολόκληρος ο μηχανισμός προστασίας.
Γιάννης Μπάρμπας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου