Πλημμύρες και προσαρμογή στην κλιματική κρίση

Γράφει ο Γιάννης Μπάρμπας *

Δεν είναι «ακραία καιρικά φαινόμενα». 

Είναι ακραία πολεοδομικά εγκλήματα

 

Υπάρχουν ρέματα, υπάρχουν ποτάμια, υπάρχουν χαράδρες και φυσικές γραμμές α-πορροής. Υπάρχει κάτι που οι μηχανικοί ονομάζουν λεκάνη απορροής και οι παλιοί άν-θρωποι ήξεραν χωρίς διαγράμματα: τον δρόμο του νερού. Το νερό δεν εφευρίσκει δια-δρομές από την αρχή. Τις ακολουθεί. Και αυτές οι διαδρομές δεν δημιουργήθηκαν χθες. Υπήρχαν χιλιάδες χρόνια πριν εμφανιστούν οι σύγχρονες πόλεις και πολύ πριν ο άν-θρωπος των τελευταίων δεκαετιών αποφασίσει ότι μπορεί να εναντιωθεί στους νόμους της φύσης με μπετόν, υπογραφές και «παρεκκλίσεις».

 

Λεκάνη απορροής: ο φυσικός δρόμος του νερού, πολύ πριν τις πόλεις.

Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο ψέμα που πληρώνουμε σήμερα: ότι ο χώρος είναι άδειος μέχρι να τον «αξιοποιήσουμε». Στην πραγματικότητα, ο χώρος είναι ήδη οργανωμένος από τη φύση. Το νερό έχει χαράξει δρόμους πολύ πριν χαράξουμε εμείς δρόμους για αυ-τοκίνητα. Όταν χτίζουμε πάνω σε αυτούς τους δρόμους, δεν τους καταργούμε. Τους κρύβουμε προσωρινά. Και το νερό, αργά ή γρήγορα, τους ξαναβρίσκει.

 

Μπάζωμα και τεχνικά έργα πάνω σε φυσικές διαδρομές απορροής.

Η δημόσια συζήτηση για τις πλημμύρες έχει έναν μόνιμο, βολικό αποπροσανατολισμό. Ακούμε ξανά και ξανά τη φράση «ακραία καιρικά φαινόμενα», σαν η πόλη να είναι ένα αθώο θύμα που δέχεται επιθέσεις από τον ουρανό. Όμως οι πλημμύρες μέσα στον αστι-κό ιστό δεν είναι απλώς αποτέλεσμα έντονης βροχής. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών και πολεοδομικών επιλογών δεκαετιών.

 

Αστική πλημμύρα: το νερό επιστρέφει εκεί όπου αποκλείστηκε.

Η λεκάνη απορροής δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια για ειδικούς. Είναι ο χάρτης της κατα-στροφής. Είναι η περιοχή που συγκεντρώνει τα νερά από πλαγιές, λόφους, χωράφια, δρόμους και ταράτσες και τα οδηγεί προς ένα κοινό σημείο εξόδου.

 

Πώς γεννιέται ένα flash flood: όγκος και ταχύτητα σε λίγα λεπτά.

Έτσι γεννιέται το flash flood. Όχι ως φυσική ιδιοτροπία, αλλά ως προϊόν της δικής μας άρνησης να σεβαστούμε τη γεωγραφία. Η αιφνίδια πλημμύρα δεν σου δίνει χρόνο. Δεν ανεβαίνει αργά για να προειδοποιήσει. Έρχεται απότομα, με ορμή.

 

Αιφνίδια πλημμύρα: καταστροφή χωρίς χρόνο αντίδρασης.

Κι όμως, αντί να μιλήσουμε γι’ αυτό, συνεχίζουμε να επενδύουμε στην αυταπάτη του «με-γάλου έργου». Ένα μεγάλο κανάλι, ένας αγωγός, ένα τεχνικό έργο που υπόσχεται ότι θα πάρει το νερό και θα το σπρώξει γρήγορα μακριά.

 

Αποκατάσταση ρέματος: λύσεις που δίνουν χώρο στο νερό αντί να το στριμώχνουν.

Προσαρμογή σημαίνει να δώσουμε χώρο στο νερό. Να ανοίξουμε κοίτες, να αποκαταστήσουμε φυσικές διαδρομές, να επιτρέψουμε στο νερό να εκτονωθεί χωρίς να σκοτώνει. 

Πράσινες ταράτσες και διαπερατές επιφάνειες: η πόλη ως σφουγγάρι.

Δεν πνιγόμαστε επειδή βρέχει. Πνιγόμαστε επειδή χτίσαμε ενάντια σε νόμους που ισχύουν χιλιάδες χρόνια. Η προσαρμογή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι όρος επιβίωσης.

Γιάννης Μπάρμπας *

---